Bos en Lommer
De vakanties zijn bijna achter de rug en vlak daarvoor werden we opgeschrikt door de gebeurtenissen in de Gazastrook en Libanon; bomaanslagen in Bombay en de tsunami aan de zuidkust van Java. Deze gebeurtenis is alweer naar de achtergrond gedrongen: ik bedoel de ontruiming van woningen en winkels in Bos en Lommer in Amsterdam. Één dag voorpagina nieuws en ook de journaals van radio en TV leken geen ander onderwerp te kunnen kiezen. Zelfs ‘standpunt.nl’ was aan dit voorval gewijd. Op dinsdagavond 11 juli besloot de Amsterdamse burgemeester Job Cohen tot die ontruiming, nadat grote constructiefouten aan het licht kwamen in de dit jaar gereedgekomen parkeergarage.
Zwarte Piet
Nergens in de berichtgeving of in de commentaren werd de bouwonderneming - Hillen en Roosen - rechtstreeks van bouwfraude beschuldigd, maar de sfeer was er wel naar. Bellers naar standpunt.nl stonden wel direct met hun oordeel klaar en hadden vaak soortgelijke ervaringen in hun eigen omgeving. Elco Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland, sprak van een incident. Een incident, dat aanleiding kan zijn om een kritisch naar procedures voor constructie en controle te kijken. Controle op het werk van de aannemer, wel te verstaan. Bouwprojecten zijn ingewikkelder geworden en het toezicht is verslechterd, stellen deskundigen in de Volkskrant van 13 juli. Allemaal opmerkingen die wijzen in de richting van een veroordeling van de bouwondernemer. Maar is dat wel terecht?
Incidenten
Heeft de heer Brinkman gelijk als hij praat over een incident? De Volkskrant komt met een opsomming van een kleine twintig incidenten in de afgelopen jaren. Het gaat dan wel over majeure voorvallen van neerstortende balkons tot studenten die door een galerij zakken in Nijmegen. Maar u en ik weten dat op kleinere schaal dagelijks werken worden gegund voor een prijs die normaal gesproken niet kan.
Aanbestedingen
Het werkelijke probleem zit in het systeem van aanbestedingen. Het systeem van uitknijpen, zou je ook kunnen zeggen. Marktwerking heet dat. Nou dit systeem heeft weinig te maken met marktwerking. Als slechts de laagste prijs de doorslag geeft, zie je toch een paar essentiële zaken over het hoofd. Zo is er een wetmatigheid, dat ondernemers winst moeten maken. Winst om nieuwe investeringen te doen in kennis, technologie en middelen. Opdrachtgevers zouden op zijn minst ook daar oog voor moeten hebben. Ze huilen slechts krokodillentranen als er weer eens iets fout gaat. Een ondernemer die ‘scherp’ inschrijft doet dat om zijn bezettingsgraad op peil te houden. Op voorhand weet dat hij verlies zal leiden; hij zal bij verwerving van de order zijn verlies beperkt proberen te houden; teniet doen of zelfs nog een kleine winst willen halen. Er wordt dan anders gewerkt dan in bestekken of opdrachten staat omschreven. Een onontbeerlijk aspect van elke ondernemer is zijn creativiteit. Die gebruikt hij ten volle. Als opdrachtgevers de grenzen opzoeken is ook dat het antwoord van de uitvoering. Hard tegen hard.
Het effect
Aanbestedingen zijn verfoeilijk in mijn optiek. Het levert zelfs niet eens een lage prijs. Kijk maar naar onze parkeergarage. 190 Bewoners moesten in allerijl ondergebracht worden in hotels. Maandenlang moeten zij elders worden ondergebracht met alle herinrichtingskosten van dien. Winkels moeten sluiten met verlies aan inkomsten, een markt kan maandenlang niet meer worden gehouden. Wie betaalt die kosten. Een ding is zeker: niet de opdrachtgever. Wie dan wel: nou gewoon u en ik als belastingbetaler of in het geval van de parkeergarage misschien wel de opdrachtgever: Fortis Vastgoed; dus de premiebetaler. Het is niet voor niets dat de vereniging van eigenaren de gemeente, de opdrachtgever en de bouwonderneming aansprakelijk heeft gesteld. Zelfs als de aannemer door deze zaak failliet zou gaan is sprake van maatschappelijke kosten. U en ik dus. Dat dit mogelijk Het is een schande.
Het alternatief
Veel beter is om bij het uitgeven van opdrachten uitvoerders te screenen op betrouwbaarheid, capaciteit, creativiteit, inventiviteit, kwaliteit en het vermogen om een partnerschap te willen aangaan. Ondernemers, die overwinsten maken selecteren zich snel genoeg uit. Nu zijn de kosten van non-kwaliteit het veelvoud van het oorspronkelijke gewin.